کالبدشکافی بازارها؛ بررسی قیمت طلا در قبل و بعد جام جهانی (نگاهی به ۳ دوره گذشته)

مقدمه: رویدادهای بزرگ ورزشی مانند جام جهانی فوتبال، معمولاً توجه تمام جهان را به خود معطوف می‌کنند و برای یک ماه، اقتصادِ کشورهای میزبان و صنایع مرتبط را دگرگون می‌سازند. اما آیا این تب و تاب ورزشی تاثیری بر بازارهای مالی داخلی ایران، به ویژه بازار طلا دارد؟ برای پاسخ به این سوال، بررسی قیمت طلا در قبل و بعد جام جهانی می‌تواند حقایق جالبی را از رفتار سرمایه‌گذاران و همزمانی شوک‌های اقتصادی با این رویدادها فاش کند.

تیم داده‌کاوی آکادمی اقتصادی در یک بررسی بی‌سابقه، روند نوسانات هر گرم طلای ۱۸ عیار را در طول سه دوره گذشته جام جهانی (۲۰۱۴ برزیل، ۲۰۱۸ روسیه و ۲۰۲۲ قطر) زیر ذره‌بین برده است. در حالی که امروز قیمت هر گرم طلا مرز تاریخی ۱۷,۰۰۰,۰۰۰ تومان را لمس کرده است، نگاهی به گذشته نشان می‌دهد که بازار در طول این فستیوال‌های یک‌ماهه، روزهای پرالتهابی را پشت سر گذاشته است.

 تحلیل اقتصاد کلان همزمان با جام جهانی ۲۰۲۲ قطر؛ طوفان تورمی پاییزی

جام جهانی ۲۰۲۲ قطر در فصل پاییز برگزار شد؛ فصلی که برای اقتصاد ایران همواره با بسته شدن بودجه و نوسانات ارزی همراه است. داده‌های استخراج شده نشان می‌دهد که در جام جهانی قطر، قیمت طلا یک جهش قابل توجه را تجربه کرده است:

• در تاریخ ۲۹ آبان ۱۴۰۱ (قبل از شروع مسابقات)، قیمت هر گرم طلا ۱,۵۰۰,۰۰۰ تومان بود.

• در تاریخ ۲۷ آذر ۱۴۰۱ (پایان مسابقات)، این رقم به ۱,۷۵۰,۰۰۰ تومان رسید.

• این تغییرات نشان‌دهنده یک رشد ۱۶ درصدی در بازه زمانی کوتاه ۲۸ روزه است.

تحلیل اقتصادی: این رشد ۱۶ درصدی ارتباط مستقیمی با خودِ رویداد جام جهانی نداشت. پاییز ۱۴۰۱ مقطعی بود که انتظارات تورمی در ایران به شدت بالا رفت، مذاکرات احیای برجام به بن‌بست کامل رسید و خروج سرمایه از کشور شدت گرفت. هجوم نقدینگی سرگردان به سمت بازارهای دارایی (به ویژه طلا و سکه) باعث شد تا دقیقاً در همان یک ماهی که نگاه‌ها به مستطیل سبز دوخته شده بود، ارزش پول ملی افت شدیدی را تجربه کند.

 جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه؛ تکرار الگوی ۱۶ درصدی در سایه تحریم‌ها

دوره قبلی مسابقات در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷ شمسی) نیز شرایطی کاملاً مشابه با سال ۱۴۰۱ داشت و بازار طلا دقیقاً همان رفتار تورمی را از خود نشان داد:

• در ۲۴ خرداد ۱۳۹۷، قیمت هر گرم طلا در بازار ایران تنها ۲۰۵,۰۰۰ تومان بود.

• با گذشت ۳۱ روز و در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۹۷، قیمت طلا به ۲۴۱,۰۰۰ تومان پرتاب شد.

• مجدداً شاهد رشد دقیق ۱۶ درصدی در عرض یک ماه بودیم.

تحلیل اقتصادی: بهار و تابستان ۱۳۹۷ یکی از سیاه‌ترین مقاطع تاریخ اقتصاد مدرن ایران است. در اردیبهشت همان سال، ایالات متحده به طور یک‌جانبه از توافق هسته‌ای (برجام) خارج شد. در زمان برگزاری مسابقات جام جهانی روسیه در ماه‌های خرداد و تیر، اقتصاد ایران در حال جذب موج اول شوکِ بازگشت تحریم‌ها بود. شکل‌گیری صف‌های طولانی برای خرید دلار و سکه، باعث شد تا بازار طلا در عرض ۳۱ روز، ۱۶ درصد بازدهی اسمی ثبت کند.

جام جهانی ۲۰۱۴ برزیل؛ استثنای طلایی در دوران ثبات

برای اثبات این موضوع که رویدادهای ورزشی عامل نوسان نیستند بلکه متغیرهای کلان اقتصادی بازار را هدایت می‌کنند، باید به جام جهانی ۲۰۱۴ برزیل (۱۳۹۳ شمسی) نگاه کنیم:

• در ۲۲ خرداد ۱۳۹۳، قیمت هر گرم طلا ۹۸,۰۰۰ تومان معامله می‌شد.

• دقیقاً ۳۱ روز بعد در ۲۲ تیر ۱۳۹۳، قیمت طلا بدون هیچ تغییری روی همان عدد ۹۸,۰۰۰ تومان ثابت ماند.

• درصد رشد در این دوره، صفر (بدون تغییر) ثبت شده است.

تحلیل اقتصادی: سال ۱۳۹۳، نقطه اوج ثبات اقتصادی در دهه ۹۰ شمسی بود. با روی کار آمدن دولت جدید در سال ۹۲ و آغاز مذاکرات جدی هسته‌ای، انتظارات تورمی به شدت سرکوب شد و نرخ ارز به ثبات رسید. در این فضای آرام اقتصاد کلان، حتی برگزاری بزرگترین تورنمنت ورزشی جهان نیز نتوانست کوچکترین تکانی به بازار طلا بدهد و قیمت‌ها در طول یک ماه کاملاً فریز شدند.

 جدول آماری نوسانات قیمت طلا (ادوار گذشته تا امروز)

برای مقایسه دقیق‌تر، داده‌های استخراج شده از اینفوگرافیک آکادمی اقتصادی در جدول ریسپانسیو زیر تدوین شده است. شایان ذکر است که با گذشت زمان، امروز قیمت هر گرم طلا به رقم حیرت‌انگیز ۱۷,۰۰۰,۰۰۰ تومان رسیده است:

نتیجه‌گیری راهبردی برای سرمایه‌گذاران: همزمانی رویدادهای ورزشی با نوسانات بازار طلا، بیش از آنکه یک رابطه علت و معلولی باشد، یک تصادف تقویمی با بحران‌های اقتصاد کلان ایران (شروع تحریم‌ها در سال ۹۷ و بن‌بست ارزی در سال ۱۴۰۱) بوده است. سرمایه‌گذاران حرفه‌ای می‌دانند که برای پیش‌بینی بازار طلا، نباید به تقویم فیفا نگاه کرد، بلکه باید متغیرهایی چون رشد پایه پولی، کسری بودجه دولت و قیمت جهانی اونس طلا را رصد نمود.