صورت‌حساب یک بحران؛ اقتصاد ایران در ۶۶ روز محاصره دریایی چقدر زیان می‌بیند؟

 در اقتصادهای متکی به منابع طبیعی، شریان اصلی حیات کشور به جریان بلامانع صادرات انرژی گره خورده است. بروز هرگونه اختلال در این جریان، چه به دلیل تحریم‌های بین‌المللی و چه به واسطه محاصره‌های فیزیکی و دریایی، نه تنها درآمدهای ارزی دولت را مسدود می‌کند، بلکه دومینویی از شوک‌های تورمی و کسری بودجه را به اقتصاد داخلی تحمیل می‌نماید.

اخیراً بر اساس صحبت‌های رئیس‌جمهور محترم ایران (مسعود پزشکیان) در خصوص تبعات و هزینه‌های محاصره دریایی و توقف صادرات، دپارتمان اقتصاد کلان آکادمی اقتصادی اقدام به مدل‌سازی و محاسبه «هزینه فرصت» یا «عدم النفع» این رویداد کرده است. در این گزارش ویژه، بررسی می‌کنیم که توقف صادرات نفت تنها در یک بازه کوتاه ۶۶ روزه، چه حجم عظیمی از ثروت ملی را تبخیر می‌کند.

فرضیات مدل‌سازی؛ مبنای محاسبات چیست؟

برای آنکه درک دقیقی از عمق خسارت داشته باشیم، محاسبات بر اساس واقعیت‌های فعلی بازار و مفروضات زیر انجام شده است:

• مدت زمان بحران: ۶۶ روز (یک بازه زمانی محدود و کمی بیشتر از دو ماه).

• قیمت جهانی نفت: ۷۰ دلار به ازای هر بشکه (با احتساب تخفیف‌های احتمالی در شرایط تحریمی، این یک نرخ منطقی برای نفت سنگین ایران است).

• نرخ تسعیر ارز: ۱۶۰ هزار تومان به ازای هر دلار آمریکا (این نرخ بر اساس مفروضات تحلیلی سناریوهای بحرانی و نرخ تقریبی در بازارهای خاص یا آینده‌نگری‌های اقتصادی در نظر گرفته شده است).

ما این توقف را در دو سناریوی محتمل برای حجم صادرات روزانه (۱.۵ میلیون بشکه و ۱.۸ میلیون بشکه) بررسی کرده‌ایم.

 تحلیل اعداد؛ فاجعه‌ای در مقیاس میلیارد دلار

نگاهی به خروجی محاسبات، پرده از ابعاد حیرت‌انگیز این زیان برمی‌دارد:

1. سناریوی اول (صادرات ۱.۵ میلیون بشکه در روز): در این حالت پایه، اقتصاد ایران روزانه ۱۰۵ میلیون دلار درآمد ارزی دارد. توقف این روند به مدت ۶۶ روز، باعث از دست رفتن ۶ میلیارد و ۹۳۰ میلیون دلار می‌شود.

2. سناریوی دوم (صادرات ۱.۸ میلیون بشکه در روز): در حالت خوش‌بینانه‌تر صادرات، درآمد روزانه کشور ۱۲۶ میلیون دلار است. محاصره دریایی در این سناریو، معادل ۸ میلیارد و ۳۲۰ میلیون دلار خسارت مستقیم به همراه دارد.

نکته تحلیلی: برای درک بزرگی عدد ۸.۳ میلیارد دلار، کافی است بدانیم که کل بودجه عمرانی محقق‌شده کشور در بسیاری از سال‌ها کمتر از این رقم بوده است. با این مبلغ می‌توان چندین مگاپروژه زیرساختی، نیروگاه، یا شبکه‌های حمل‌ونقل ریلی را به طور کامل تامین مالی کرد.

جدول جامع سناریوهای خسارت توقف صادرات نفت

تمامی داده‌های استخراج شده از اینفوگرافیک محاسباتی، جهت ارجاع تحلیلگران و پژوهشگران اقتصادی در جدول استاندارد زیر طبقه‌بندی شده است: